FOMO op social media: de betekenis en invloed

Introductie

Herken je de angst om iets te missen? Je krijgt bijvoorbeeld een uitnodiging voor een feestje. Ondanks dat je geen zin hebt, ga je toch. Het kan ook omgekeerd zijn: er is een groepsuitje en je slaat af. Achteraf zie je een foto op social media en toen kwam de spijt.. “was je toch maar gegaan, want het zag er zo leuk uit”.

Dit zijn voorbeelden van FOMO: Fear of Missing Out. Het is een fenomeen waarbij je je angstig of ongelukkig voelt wanneer je niet aanwezig bent bij activiteiten waar anderen wel zijn. Het hangt samen met de overtuiging dat anderen een voldaan en leuk gevoel krijgen door de activiteit, terwijl jij dat leuke gevoel mist.

FOMO op social media wordt erger doordat we continu online zijn. We zien online enkel de mooie en geweldige beelden uit iemands leven, wat we vervolgens vergelijken met ons leven achter de schermen. In dit artikel leggen we uit wat FOMO is en welk effect social media hebben.

Wat is FOMO?

FOMO is de afkorting van ‘Fear of Missing Out’. Het is de angst om iets te missen. Dit is een vrij nieuw begrip wat is ontstaan sinds de opkomst van smartphones (maar het fenomeen erachter bestaat al langer). We zijn continu online met elkaar verbonden, via social media lijkt het alsof anderen een leuker en beter leven hebben. Dat versterkt de druk dat we leuke momenten missen.

Dit gevoel komt voort uit dat we als mens een sociaal wezen zijn. Van nature wil je bij de ‘groep’ horen. Vroeger was dit een overlevingsmechanisme: als je niet wist waar het eten of de groep was, dan liep je gevaar.

Dit gevaar kennen we (gelukkig) niet meer in die mate, maar onze hersenen reageren nog hetzelfde. Wanneer je op je Instagram ziet dat drie vrienden samen op stap zijn zonder jou, dan geeft het een onrustig gevoel. Je voelt je buitengesloten en er is een angst dat je ervaringen mist.

Dr. Erik Matser is klinisch neuropsycholoog en schrijft in een artikel over FOMO dat het verder gaat dan een leuk moment missen. Het doet iets met onze hersenen. Dankzij social media kunnen we elk moment van de dag onszelf vergelijken met anderen. Wanneer we het gevoel hebben dat we iets missen (bijvoorbeeld een feestje, een kans of een ervaring) activeren onze hersenen een combinatie van emotionele en cognitieve systemen.

Ontdek de social media trends

De tijden op social media veranderen. Met enkel online zichtbaarheid kom je er niet. Je hebt online vindbaarheid, AI en een sterke positionering nodig voor meer groei. In een sessie van 90 minuten neemt Lisette (eigenaar Webmamo) je mee in de verwachte trends en ontwikkelingen.

Meer info

Hoe werkt FOMO in je brein?

Wanneer we social media gebruiken, speelt een complex proces af in ons hoofd. De verwachting op een leuke ervaring activeert ons dopaminesysteem: het geluksstofje in ons lichaam. Dit systeem stuurt het verlangen aan en zorgt ervoor dat we ergens bij willen zijn. Wanneer dat niet lukt, voelen we teleurstelling of zelfs frustratie. We missen dan de beloning van ons dopaminesysteem (waar we wel op rekenden).

Sociale uitsluiting activeert dezelfde gebieden in de hersenen als fysieke pijn. Wanneer je door je tijdlijn scrolt en ziet dat je ergens niet bij bent, ervaart je brein dit letterlijk als een pijnprikkel. We vegrelijken onszelf met anderen (“zij zijn daar wel en ik niet”). Gevoelens zoals onrust, jaloezie en onzekerheid komen om de hoek kijken.

Sommige mensen ervaren bij FOMO veel stress. Dit komt doordat ons alarmcentrum (de amygdala) actief wordt en cortisol afgeeft, wat leidt tot spanning en stress. FOMO heeft dus invloed op jouw mentale gezondheid.

FOMO op social media

Social media spelen een grote rol bij het gevoel FOMO. Deze platforms zijn namelijk zo ontworpen dat je constant geprikkeld wordt door de hoogtepunten van anderen: foto’s van feestjes, vakanties, uitstapjes, hoogtepunten, lekker eten, gezelligheid met vrienden, enzovoort. Je ziet continu wat anderen meemaken. En erger nog: je ziet precies waar jij op dat moment niet bij bent. Dit is een bewuste strategie van deze apps om je zo lang mogelijk aan het scrollen te houden.

Tel daarbij op dat het algoritme in de gaten houdt welke beelden een reactie oproepen bij je. Hoe sterker de emotie die een foto oproept, hoe vaker je vergelijkbare content te zien krijgt. Vaak zijn dit beelden van een ‘perfect’ leven dat onbereikbaar lijkt, maar tegelijkertijd heel dichtbij voelt. Hierdoor vergelijken we onszelf onbewust de hele dag door met anderen, wat het gevoel versterkt dat hun leven veel interessanter is dan dat van ons.

Het grote gevaar is dat we op social media alleen de zonnige kant van het leven zien. De werkelijkheid is echter anders: de ruzie op die verre vakantie, de chaos achter de schermen van een feestje of die ene regenachtige dag worden zelden gedeeld. Social media geven ons dus een vertekend beeld van de realiteit. We vergelijken onze eigen ‘normale’ dag met de zorgvuldig gekozen hoogtepunten van een ander.

Daarnaast is social media 24/7 bereikbaar. Waar je vroeger pas dagen later hoorde over dat ene leuke feestje, kan je het nu haast live volgen terwijl je op de bank zit. Je ziet de foto’s op SnapChat, de stories op Instagram en de video’s op TikTok. Je zit erbij als toeschouwer van een ervaring waar je op dat moment geen deel uitmaakt. Dit versterkt het gevoel van eenzaamheid, buitensluiting en angst.

Wat zijn de symptomen van FOMO?

Het herkennen van FOMO is lastig, omdat we het vaak wegzetten als ‘gewoon even op je telefoon kijken’. Toch zijn de symptomen heel duidelijk aanwezig als je kritisch naar je gedrag kijkt. Een van de meest voorkomende signalen is de ‘fantoomvibratie‘: je denkt dat je telefoon trilt in je broekzak, terwijl er niets gebeurt. Dit toont aan hoe alert je brein is op nieuwe prikkels.

Dit zijn andere herkenbare symptomen:

• Constant verversen: je opent apps zonder dat je er een reden voor hebt, puur op de automatische piloot.
• Concentratieverlies: je kunt geen film kijken of een boek lezen zonder minimaal drie keer op je scherm te kijken.
• Ja-zeggen tegen alles: je plant je weekend overvol, niet omdat je er zin in hebt, maar omdat je anders angst en onrust voelt.
• Slechte slaapkwaliteit: je checkt je telefoon vlak voor het slapengaan en direct bij het opstaan, uit automatisme of angst dat er ’s nachts iets belangrijks is gebeurd.
• Onrust of stress: je telefoon ligt altijd in de buurt en het geeft je onrust als je niet weet waar je toestel is.

FOMO is vooral een groeiend probleem bij jongeren. Hun identiteit is sterk verbonden met online aanwezigheid. Ze zijn opgegroeid in de digitale wereld en gebruiken het als een manier om zichzelf te uiten. De kans op digitale verslaving ligt op de loer. Maar ook bij volwassenen komt dit voor. De constante vergelijking van social media posts kan zorgen voor een gevoel van onvrede en jaloezie.

Download het e-book AI op social media

In dit gratis e-book staan de grootste ontwikkelingen rondom AI op social media, inclusief de huidige en verwachte trends. Klik op de button om het e-book te openen.

Downloaden

FOMO op je mentale gezondheid

De impact van langdurige FOMO op onze mentale gezondheid is serieus. Het kan leiden tot angststoornissen en depressieve gevoelens. Wanneer je constant het gevoel hebt dat je ’tekortschiet’ vergeleken met de rest van de wereld, tast dit je zelfbeeld aan. Je eigenwaarde wordt afhankelijk van externe factoren in plaats van interne rust.

Een groot gevaar is de link met burn-out. We gunnen ons brein geen rust meer. Elke vrije minuut (in de rij bij de kassa, tijdens het tandenpoetsen) vullen we met informatie van anderen. Hierdoor krijgt je brein nooit de kans om de dag te verwerken. Deze ‘overload’ aan informatie zorgt voor mentale uitputting. Je bent constant ‘aan’ en dat houdt geen mens vol. Het tast je creativiteit aan en zorgt ervoor dat je prikkelbaarder wordt in het dagelijks leven.

Bovendien tast FOMO onze echte relaties aan. We noemen dit ook wel ‘phubbing‘ (phone snubbing): je bent fysiek bij iemand, maar je bent ondertussen op je telefoon aan het kijken of er ergens anders iets beters te beleven is. Dit zorgt voor een oppervlakkige verbinding. De ironie is dat we door de angst om sociaal iets te missen, juist de sociale momenten missen die we op dat moment echt hebben.

De kwaliteit van ons leven wordt bepaald door de kwaliteit van onze aandacht. Als die aandacht constant versnipperd is door social media, daalt de algehele tevredenheid over ons leven flink.

Verminder je FOMO

Minder last hebben van FOMO begint bij het veranderen van je gewoontes. Het is een proces van ‘unlearning’. Je moet je brein opnieuw aanleren dat het veilig is om niet verbonden te zijn.

Van FOMO naar JOMO

Er is een tegenbeweging van FOMO, namelijk JOMO: Joy of Missing Out. Bij JOMO kiezen mensen er bewust voor om niet overal bij te zijn, zodat ruimte is voor de dingen die er echt toe doen. Het is bijvoorbeeld een avond op de bank zonder telefoon, wetend dat er ergens een feestje is waar je bij had kunnen zijn. Maar daar geen slecht gevoel bij voelen (integendeel).

Bij JOMO neem je meer de regie over je tijd. Er is geen druk om ‘altijd maar alles’ te doen. Er is meer tijd en ruimte voor rust bij jezelf. Het vergt wat oefening (zeker als je veel signalen van FOMO herkent) maar het zorgt voor een fijner en rustiger gevoel.

JOMO kan al klein beginnen via de stappen uit bovenstaand stappenplan. Hoe vaker je dit doet, hoe makkelijker het gaat. JOMO gaat niet om het missen van een ervaring, maar om de rijkdom van het ‘gewone’ leven te herontdekken.

Conclusie

FOMO bestaat al langere tijd maar door de komst van social media is dit gevoel sterker. Het begrijpen van de betekenis en effecten is belangrijk, want FOMO sluipt erin zonder dat we het merken. Het tast onze mentale gezondheid aan en zorgt ervoor dat we continu ‘aan’ staan. We moeten ons realiseren dat de angst om iets te missen vaak een illusie is, die ons hoofd creeërt en waar het algoritme met plezier een schepje bovenop doet.

Door de focus te verleggen van FOMO naar JOMO, geven we onszelf de ruimte om weer echt te leven. De mooiste momenten in het leven vinden namelijk zelden plaats op een scherm. Het gebeurt in de echte wereld, in de verbinding met de mensen om ons heen en in de rust van het moment. Neem vandaag de regie terug over je aandacht. Je mist pas echt iets als je vergeet te genieten van de realiteit die je nu hebt.

Over de auteur

Lisette Draaisma

Lisette Draaisma is oprichter van Webmamo, een social media marketing bureau gespecialiseerd in online groei en vindbaarheid op social media. Met sterke content en strategieën bereikte Webmamo meer dan 2 miljoen weergaven online en werkte ze samen met onder andere Michel Mousa, Monique van der Werff en bedrijven met 1500+ medewerkers.